Para arzındaki büyüme, ABD’deki enflasyonu tahmin etme potansiyeline sahip mi?
Friedman’ın Teorisi ve Para Arzı
Milton Friedman’ın ünlü sözü, “enflasyon her zaman ve her yerde bir para olayıdır” ifadesi, para arzındaki büyümenin enflasyonu tahmin etmede güvenilir bir gösterge olabileceğini öne sürüyor. Ancak yapılan analizler, para büyümesi ile enflasyonun yalnızca yüksek enflasyon dönemlerinde birlikte hareket ettiğini, diğer zamanlarda ise çoğunlukla birbirinden uzaklaştığını gösteriyor.
Para Arzı ve Enflasyonun Tarihsel Verileri
Friedman’ın iddiasını destekleyen veriler, ABD ekonomisindeki para arzı (M2) büyümesinin, ekonomik büyüme ile karşılaştırıldığında nasıl bir seyrettiğini gösteriyor. 2020 yılının başında hızlı bir para büyümesi yaşandı ve bu, 2021 ve 2022 yıllarında enflasyonun keskin bir şekilde artmasına yol açtı. En fazla %93’lük bir para artışı, 2020’nin ortalarında yaşandı ve bu büyüme, enflasyonun %7’nin üzerine çıkmasına neden oldu.
Enflasyon Hedefi ve Para Büyümesi
Ancak, çoğu zaman para arzı büyümesi, gerçek gayri safi yurtiçi hasıladaki (GDP) büyümeyi geride bıraktı. Buna rağmen, enflasyonun Federal Rezerv’in %2 hedefinin üzerine çıkması oldukça nadir görüldü. Bu nedenle, ekonomistlerin para arzı büyümesini gelecekteki enflasyon hareketlerini tahmin etmede önemli bir gösterge olarak görmemesi bekleniyor.
Para Hızı ve Para Teorisi
Para arzı ve enflasyon arasındaki ilişkiyi daha iyi anlamak için para hızını da göz önünde bulundurmak gerekiyor. Friedman’ın teorisi, para arzı (M) ile bu paranın dolaşım hızı (V) arasındaki ilişkiyi ifade ediyor: MV = PY. Para büyümesi ve hızındaki değişiklikler, enflasyonu etkileyen temel unsurlardır. Eğer para hızı düşerse, aşırı para büyümesinin enflasyon üzerindeki etkisi ortadan kalkabilir.
2020-2021 Döneminin Etkisi
2020-2021 döneminde, para arzındaki aşırı büyüme, hanehalkı banka hesaplarına yapılan transferlerle doğrudan ilişkiliydi. Bu durum, para hızındaki düşüşün enflasyon üzerindeki etkisini dengeleyemedi. 2008-2009 mali krizinde ise, yüksek para büyümesi ile birlikte enflasyon düşüş gösterdi. Bu tür durumlar, para ve enflasyon arasındaki ilişkinin güvenilirliğini sorgulatıyor.
Sonuç
Sonuç olarak, para arzındaki büyümenin enflasyonu tahmin etmede her zaman güvenilir bir gösterge olduğu söylenemez. Ancak, bu ilişki tamamen de önemsiz değil. 1960 sonrası dönemde, sürekli para büyümesi ile düşük ve istikrarlı enflasyon bir arada görülmüştür. Yalnızca para büyümesinin aşırı olduğu nadir dönemlerde, Friedman’ın teorisi geçerliliğini koruyor.
